Kultur, næring og reiseliv må sjåast i samanheng

Ole Tobias Lindeberg Ole Tobias Lindeberg

Direktør, Oseana kunst- og kultursenter

I Bjørnafjorden har vi eit sterkt og levande kulturliv. Vi har kor, korps, Oseana, Bjørnafjorden kulturskule, Grieg Kunstsamling, Skulptursymposiet, frivillige arrangørar, festivalar, Bjørnajazz og ei rekkje andre aktivitetar på begge sider av fjorden. Vi har også kort veg til ein storbyregion med stor kjøpekraft og eit sterkt kulturpublikum.

Eg meiner likevel vi bør sjå kultur i ein vidare samanheng.

Vi snakkar mykje om frivilligheit og lokalt kulturliv, og det er både rett og viktig. Samstundes må vi også sjå det profesjonelle kulturlivet som ein naturleg del av kulturnæringa.

Bak ei framsyning, ein konsert, ei utstilling eller ein festival, står kunstnarar, produsentar, teknikarar, arrangørar og leverandørar. Dette er arbeidsplassar, oppdrag, kompetanse og verdiskaping. Det profesjonelle kulturlivet kan vere ein spydspiss som løftar kvalitet, produksjon og ambisjonar, samtidig som det frivillige og lokalt forankra kulturlivet gir breidde, deltaking og lokal eigarskap.

I samspelet mellom desse kreftene blir heile kulturfeltet sterkare. Dersom kultur berre blir omtalt som fritidsaktivitet, dugnad eller noko som skjer på kveldstid, misser vi ein større samanheng.

Kultur heng tett saman med næringsutvikling, reiseliv og stadutvikling. Kultur gir attraktivitet for arbeidstakarar og familiar som vurderer å flytte hit, for bedrifter som skal rekruttere, og for besøkande som treng ein grunn til å kome, bli og kome tilbake.

Reiseliv og kultur er på mange måtar same satsing. Det er svært få som reiser berre for å reise. Vi reiser for å oppleve, lære, få nye perspektiv, bli overraska og sjå noko som er annleis enn vår eigen kvardag.

Når eit kulturarrangement blir gjennomført, skjer verdiskapinga ikkje berre i salen. Publikum kjøper billettar, men brukar også lokale tilbod før og etter arrangementet, som servering, handel, transport, gjestehamn og overnatting. Slik skaper kultur ringverknader langt utover sjølve arrangementet.

Tal frå regionen viser at økonomiske ringverknader frå kultursektoren er ein underbygd påstand. Bergen Næringsråd har vist til ein ringverknadsanalyse som estimerte at kultursektoren i Bergen skapte ringverknader på om lag 2,6 milliardar kroner i 2019, medan totalen for gamle Hordaland vart estimert til om lag 3,1 milliardar. Desse tala kan ikkje overførast direkte til Bjørnafjorden, men dei viser meirverdien utover sjølve kulturarrangementet.

Samfunnsøkonomisk Analyse har undersøkt ringverknader frå kulturelle arrangement i fleire norske byar, mellom anna Bergen. Dei peikar på at arrangøren si eiga verdiskaping og lokale kjøp av varer og tenester, ofte gir økonomiske ringverknader i storleiksorden 15 til 25 prosent av omsetninga. Samstundes understrekar dei at den største tilleggsverdien kjem når arrangementa trekkjer publikum utanfrå.

Det er nettopp her Bjørnafjorden har eit potensial, men då må vi satse meir strategisk på reiseliv. Kultur og reiseliv må sjåast tettare i samanheng. Ei kulturoppleving blir sterkare når ho kan koplast til mat, overnatting, handel og andre lokale opplevingar. Då blir kulturhuset, festivalane og arrangørane del av den same utviklingskrafta, saman med næringsliv, reiseliv og stadutvikling.

Reiselivstala viser kor store verdiar som ligg i denne koplinga. Innovasjon Norge anslår at norske og utanlandske turistar hadde eit samla forbruk på 145,5 milliardar kroner i 2024, og 164,4 milliardar kroner i 2025. NHO Reiseliv viser til Menon Economics si analyse av utandørs opplevingar, der bransjen med ringverknader la grunnlag for 7 milliardar kroner i samla verdiskaping og 10 100 arbeidsplassar i 2022.

Igjen, dette er ikkje Bjørnafjorden-tal. Men det er viktige tal fordi dei viser at opplevingar, reiseliv og lokal verdiskaping heng saman.

Her meiner eg Bergen er ein inspirasjon. Då Bergen Næringsråd nyleg arrangerte Made in Bergen-konferansen, vart kultur og kreative næringar løfta som ein del av byen si utviklingskraft.

BT skriv at Bergen kommune set av 10 millionar kroner i 2027 budsjettet til eit nytt investeringsfond for kreative næringar. Her har vi noko å sjå opp til. Bergen har eit større volum enn Bjørnafjorden, men logikken er den same. Kreative næringar er ikkje pynt rundt økonomien, dei er ein del av økonomien.

Kreative næringar er eit næringsliv der kultur, idéar, innhald og opplevingar blir omsett til aktivitet, arbeidsplassar og verdiskaping. Det er med andre ord ganske breitt.

For Bjørnafjorden handlar dette om å sjå det vi allereie har, og vere bevisste på samanhengane. Aktørane innanfor kultur, næring og reiseliv i kommunen vår bør sjåast som delar av eit felles økosystem.

Eit slikt økosystem kan gi gevinstar på fleire nivå.

For det første styrkjer det lokalsamfunnet. Barn og unge får fleire arenaer å delta på. Frivillige får større gjennomslag for innsatsen sin. Lokalkulturen får betre rammer. Publikum får betre tilbod gjennom året.

For det andre styrkjer det næringslivet. Arrangement gir aktivitet til servering, handel, transport, overnatting og lokale leverandørar. Når fleire kjem, og når fleire blir lenger, aukar den lokale verdiskapinga.

For det tredje styrkjer det reiselivet. Bjørnafjorden treng fleire grunnar til å bli valt. Naturen er sterk, men natur åleine er sjeldan nok. Det er kombinasjonen av natur, kultur, mat, vertskap og aktivitet som skaper reisegrunn.

For det fjerde styrkjer det tilflytting og rekruttering. Bedrifter konkurrerer ikkje berre på løn. Dei konkurrerer også på livskvalitet. Skal vi trekkje til oss familiar, fagfolk og nye arbeidstakarar, må vi kunne vise til eit levande samfunn med kultur, møteplassar, aktivitetar og opplevingar gjennom året.

Vi treng ikkje å velje mellom kultur, reiseliv og næringsutvikling. Tvert imot. Dei sterkaste resultata kjem når desse felta blir sett i samanheng. Vi må våge å tenkje meir heilskapleg.

Kultur skaper opplevingar. Opplevingar skaper reisegrunn. Reisegrunn skaper lokal omsetning. Lokal omsetning skaper arbeidsplassar, attraktivitet og utviklingskraft.

Framover bør vi i endå større grad sjå kulturfeltet i Bjørnafjorden som ein naturleg del av den samla utviklingskrafta i kommunen

Ole Tobias Lindeberg

Direktør

Oseana Kunst- og kultursenter

I arbeidet med kronikken er kunstig intelligens brukt som skrive- og redigeringsverktøy. Innhald, vurderingar og endeleg tekst står for forfattaren si rekning.