Kva kan du forventa av kommunen når du blir eldre?

Terje Søviknes Terje Søviknes

Ordførar (Frp)

Innleiingsvis vil eg gje ros til Magne Brekke som i etterkant av innbyggjarmøtet i Oseana stiller gode og relevante spørsmål om eldreomsorga i Bjørnafjorden.

Når vi i kommunen ber deg som innbyggarane om å planleggja for eigen alderdom, er det sjølvsagt rimeleg - slik Brekke gjer - å spørja:  Kva kan eg forventa av kommunen?

Det korte svaret er at kommunen alltid vil vera der når du får bruk for helse- og omsorgstenester. Då skal du få naudsynte omsorgstenester med høg kvalitet, tilpassa ditt hjelpebehov.

Men for at kommunen skal vera i stand til å levera gode og forsvarlege tenester, er vi heilt avhengig av at du og eg som innbyggarar gjer det vi kan for å halda oss friske og sjølvstendige så lenge som mogleg.

Bustad- og innsatstrappa

Demografiendringane pregar no heile kommune-Norge. Vi lever heldigvis lengre, mange av oss med god helse. Og vi blir langt fleire eldre over 80 år fram mot 2040. Det er utelukkande positivt.

Samtidig blir vi færre i yrkesaktiv alder, og Helsepersonellkommisjonen peikar på at vi vil få stor mangel på helsepersonell om vi i framtida organiserer omsorgstenestene akkurart som i dag. Siste anslag frå SSB er ein mangel på ca 42.400 sjukepleiarar og helsefagarbeidarar i 2040.

Arbeidet med bustad- og innsatstrappa er Bjørnafjorden kommune sitt svar på denne utfordringa. Vi skal i større grad enn før væra i forkant med førebyggjande tenester og tilbod, slik at du kan halde deg frisk og rask - og utsetja behovet for hjelpetenester - så lenge som mogleg. Vi vrir ganske enkelt noko av ressursbruken nedover i trappa.

Men når du får behov for tenester, ja, då skal du sjølvsagt få det. Tilbodet vil vera meir differensiert i heile bustad- og innsatstrappa, kanskje organisert litt annleis, med noko meir digitale hjelpemiddel og med større grad av oppgåvedeling mellom våre tilsette, men alltid tilpassa ditt hjelpebehov og i samsvar med rettane du har om forsvarlege helse- og omsorgstenester.  

Målet er ikkje å flytta ansvaret frå kommunen og over på den enkelte. Målet er å tydeleggjera at ein god og trygg alderdom er eit delt ansvar – noko kommunen og innbyggarane må samarbeida om å få til. Slik stør vi opp om visjonen vår: Det gode liv for alle.

Så til konkrete svar på spørsmåla Brekke stiller.

Kvifor redusera talet på sjukeheimsplassar når talet på eldre aukar?

Eg forstår godt at det kan verke underleg å redusere talet på sjukeheimsplassar når vi stadig blir fleire eldre. Institusjonsplassar er den mest ressurskrevjande tenesta kommunen leverer, og ligg derfor øvst i innsats- og bustadtrappa.

Kostnaden med sjukeheimsplassar varierer noko, men årskostnaden ligg i storleiken 1,5-1,8 millionar kroner per plass.

Dersom vi gjennom førebyggande tiltak, som til dømes styrke- og balansetrening i regi av frivillige, tilskot frå Husbanken til tilrettelegging/kjøp av aldersvennleg bustad, sosiale møteplassar, digital heimeteneste, kvardagsrehabilitering, styrka heimeteneste eller bygging av bustader med moglegheit for heildøgns omsorg, kan utsetja og kanskje til og med forhindra behovet for ein sjukeheimsplass, frigjer vi ressursar til nettopp å styrke alle desse tenestene lengre nede i innsats- og bustadtrappa. Altså til å hjelpa og leggja til rette for det gode liv for fleire, tidlegare.

Behovet for sjukeheimsplassar er imidletid stort, og kommunedirektøren har i budsjettframlegget for 2027 redusert måltalet for reduserte plassar frå 30 til 14 plassar. Samla er ramma til pleie- og omsorgstenester auka med 40 millionar kroner ut over løns- og prisvekst neste år, og dei 14 sjukeheimsplassane vil gradvis bli tatt i bruk igjen ved aukande behov dei kommande åra.

Ved full kapasitetsutnytting har Luranetunet og Fusa bu- og behandlingssenter 211 sjukeheimsplassar, som er relativt god dekning i høve talet på innbyggjarar over 80 år i kommunen. Over ein lengre periode har vi gjennomgåande hatt 2-4 personar på venteliste for langtids sjukeheimsplass.  

Brekke har òg rett i at vi må planleggja for fleire sjukeheimsplassar framover. Det mest nærliggjande er nok å rehabilitera gamle Os sjukeheim. Konkrete planar for dette bør på plass innan kort tid, og det vil nok ikkje ta 10-15 år før ny kapasitet kan realiserast. Bygget står der.

Korleis styrka heimetenestene?

Skal fleire kunne bu heime lengre, må vi sjølvsagt utvikla tenestene som møter folk heime. Heimetenestene rapporterer ei stor auke i vedtakstimar, og for å møta veksten har tenesta måtta ta inn ekstra bemanning gjennom 2026.

Budsjettauken på 40 millionar kroner til pleie- og omsorgstenestene i 2027 vil gje rom for å styrkja grunnbemanninga i heimetenestene.

I tillegg vert det spanande å følgja prosjektet med digitale heimebesøk i tillegg til dei fysiske besøka.

Korleis måler kommunen kvaliteten på tenestene?  

Kvalitet målast gjennom ulike indikatorar som ein del av internkontrollsystemet vårt. Pasient- og brukartryggleik/forsvarleg helsehjelp er éin av indikatorane. Fleire av einingane rapporterer at dei i periodar må ta inn ekstra bemanning for å sikra fagleg forsvarlege tenester. Andre indikatorar det òg rapporterast på, er avvik, sjukefråvær, kompetanse og rekruttering.

Brukar- og pårørandeutval er også viktig. Det same er brukar- og pårørandeundersøkingar i tenestene.

På ulike kommunekåringar kjem også Bjørnafjorden godt ut, - spesielt på pleie- og omsorgstenester. I Kommunebarometeret for 2026 ligg Bjørnafjorden t.d. på 40. plass innan pleie- og omsorg av totalt 357 kommunar.

Korleis sikra at vi har rett kompetanse på rett stad?

Vi har allereie utfordringar med rekruttering, og p.t. melder administrasjonen at vi totalt i eldreomsorga har ni vakante heiltidstillingar i tillegg til om lag 27 ledige helgestillingar. Utfordringa er størst i Bjørnafjorden Aust, og i samarbeid med tillitsvalde vert det jobba med ulike rekrutteringstiltak. For å sikra forsvarlege tenester har ein over tid måtta nytta kostbare vikarbyrå både på sjukeheimane og i heimetenestene. På sikt er ikkje dette økonomisk berekraftig.

Ein kan difor trygt seia at mangel på fagkompetanse i stort er ei større utfordring enn mangel på pengar. Og med mangel på sjukepleiarar og helsefagarbeidarar må vi nytta fagkompetansen godt og smart.

På sjukeheimane våre er det t.d. mange arbeidsoppgåver som ein ikkje treng helsefagleg kompetanse for å utføre, sokalla «hotelloppgåver». Dette kan vera reingjering, vask og bytte av sengetøy, smøring av mat og anna.

På Luranetunet er vi no, i samarbeid med NAV, i gang med eit spannande pilotprosjekt med servicevertar. Personar som av ulike årsaker ikkje er i arbeid eller utdanning, får verdifull praksis gjennom å utføra hotelloppgåvene, samstundes som dei frigjer kapasitet hos helsefagleg personell. Eg har stor tru på denne modellen med arbeidsdeling, som er vinn-vinn for heile samfunnet.

Bygging av fleire omsorgsbustader

Korleis og kor du bur, har mykje å seia for kor sjølvstendig du kan leva – og kor enkelt det vil vera for kommunen å gje deg tenester heime om du skulle få behov for det.

På grunn av dette handla innbyggarmøtet mykje om nettopp bustad. Bodskapen er ikkje at alle eldre skal selja einebustaden og flytte inn i leilegheiter. Bustadtrappa skal bidra til eit større mangfald av bustader, frå ordinære og aldersvenlege bustader til bustader med fellesfunksjonar, døgntenester og institusjon.

I første etappe satsar vi på 50 + 20 omsorgsbustader med heildøgns pleie på Osøyro og i Eikelandsosen. Det er allereie tankar om dei komande etappane, slik at vi kan nå det overordna målet om 1.200-1.400 nye aldersvenlege bustader mot 2040/2050. Innanfor denne ramma må vi få bygd ulike typar bustader, både for kjøp og leige.

Bjørnafjorden og resten av kommune-Norge står i ei stor omstilling. Eg tør påstå at Bjørnafjorden, gjennom prosjektet Heilskapleg bustad- og innsatstrapp, er mellom dei best førebudde kommunane. Og med dedikerte og hardtarbeidande tilsette har vi eit godt utgangspunkt. Våre tilsette i omsorgstenestene, både fagutdanna helsepersonell og assistentar, er vår desidert viktigaste ressurs. Og vi treng fleire av dei.

Vi skal imidlertid vera ærlege på at vi ikkje kan møta framtida berre ved å gjera meir av det same. Vi må tenkja nytt, og kommunen og dykk som innbyggjarar må samarbeida for å lukkast. Uansett skal du framleis kunne forventa gode og forsvarlege helse- og omsorgstenester frå kommunen når du får behov for det.

Samstundes tek vi med oss eit viktig poeng frå Brekke sitt lesarinnlegg; - kommunen må vera tydeleg både på kva vi forventar at innbyggjarane og på kva innbyggjarane kan forventa av kommunen.

I fellesskap skal vi skapa det gode liv for alle.

Terje Søviknes (Frp)

Ordførar

Bjørnafjorden kommune